CEO VHITEK kể trên HTV: máy bán hàng tự động Việt Nam từng bế tắc vì không thối được tiền lẻ. Bỏ tiền mặt, giá thành máy giảm khoảng 40%.
Một chiếc máy bán cà phê tự động đứng ở sảnh toà nhà. Khách bấm chọn ly 12.000 đồng, đưa vào tờ 20.000. Máy không thối lại được 8.000.
Nghe như một trục trặc nhỏ. Nhưng chính nó đã chặn cả một ngành ở Việt Nam suốt nhiều năm — và đó là chỗ câu chuyện của VHITEK bắt đầu.
Chương trình Lửa Khởi Nghiệp của Ban Chuyên đề, Đài Truyền hình TP.HCM, phát sóng ngày 01/09/2024 trên HTV9, dành trọn số đó cho câu chuyện này.
Nút thắt không nằm ở công nghệ, nằm ở tiền lẻ
Năm 2015, vừa ra trường, Lương Tấn Trung vào làm tại một công ty máy bán hàng tự động. Mô hình khi đó còn rất mới ở Việt Nam, và anh tin nó sẽ lớn.
Nhưng ngành đứng yên, vì lý do rất đời thường: máy không thối được tiền lẻ. Một chiếc máy muốn nhận tiền mặt phải mang theo bộ nhận và thối tiền — cụm cơ khí đắt, hay kẹt, và vẫn không giải quyết được chuyện thiếu tiền lẻ đúng mệnh giá.
Chuẩn thanh toán VietQR ra đời đã mở khoá đúng chỗ đó. Bỏ được tiền mặt, chiếc máy bỏ luôn phần cơ khí đắt nhất trên người nó:
Giá thành một chiếc máy giảm khoảng 40% khi không còn phải nhận và thối tiền mặt.
Bốn mươi phần trăm không phải con số tối ưu hoá. Nó là mức chênh đủ để một mô hình từ chỗ không khả thi thành khả thi — số điểm đặt máy hoà vốn được tăng lên, và cùng một khoản vốn thì đặt được nhiều máy hơn.
Thất bại trước, rồi mới đến sản phẩm
Phần này ít xuất hiện trong các bản tin về VHITEK.
Lần khởi nghiệp đầu đổ. Hai nhà sáng lập quay lại làm mọi việc kiếm được tiền — bán hàng online, ngồi ngoài đường bán nón bảo hiểm — để tích vốn làm lại. Lý do rất thẳng: chưa chứng minh được gì thì không ai rót vốn, nên mọi thứ phải tự thân.
Tính cả chặng sau, anh kể mình vấp khoảng ba lần. Lần nặng nhất không phải kỹ thuật hay thị trường, mà là không quản trị được con người.
Bài học rút ra sau lần đổ đầu tiên gọn hơn nhiều so với độ đau của nó: đưa sản phẩm đến khách nhanh nhất có thể để lấy phản hồi, thay vì giữ trong tủ chờ nó hoàn hảo — vì nó sẽ không bao giờ hoàn hảo.
Người đồng hành là cái phanh, không phải người phụ việc
Về vai trò của co-founder, anh mô tả bằng hai hình ảnh: bộ não thứ hai, và cái phanh.
Người làm kỹ thuật và sáng tạo dễ bay xa, bay một hồi thì đốt hết tiền. Cần một người kéo lại, phân tích, và quan trọng nhất là dám nói thật kể cả khi mất lòng — cùng với việc người kia phải chấp nhận nghe.
Lợi thế mang ra cạnh tranh là tốc độ, không phải quy mô
Khi được hỏi lấy gì đấu với các tên tuổi nước ngoài, câu trả lời không phải vốn hay công nghệ, mà là tính nội địa và tốc độ ra sản phẩm.
Từ một ý tưởng của khách tới một sản phẩm mới hoàn toàn: khoảng một tháng. Một bộ máy lớn từ nước ngoài vào thì vòng phản hồi khách hàng dài hơn nhiều — và trong một ngành mà nhu cầu thay đổi theo từng loại điểm đặt máy, chậm là mất chỗ.
Từ máy bán hàng tới bốn nhóm thiết bị
Theo giới thiệu của HTV, giải pháp thanh toán của VHITEK khi đó đã chạy trên bốn nhóm thiết bị, kèm hệ thống quản lý để chủ máy theo dõi tình hình kinh doanh:
Nhóm thiết bị | Vì sao nó vướng cùng một nút thắt |
|---|---|
Máy bán hàng tự động | Món hàng lẻ tiền, phải thối lại chính xác |
Hệ thống máy giặt sấy tự động | Khách trả theo mẻ giặt, đứng máy không có người thu tiền |
Ghế massage | Đặt ở trung tâm thương mại, thu theo lượt ngắn |
Tủ giao nhận đồ thông minh | Thu phí theo ngăn và theo thời gian gửi |
Bốn nhóm khác nhau nhưng bài toán chỉ có một: bất cứ thiết bị nào đứng một mình mà vẫn phải thu tiền đều vướng đúng cái nút thắt tiền lẻ. Giải xong một lần thì dùng lại được cho cả bốn.
Doanh nghiệp muốn trao đổi về tích hợp thanh toán cho thiết bị tự động có thể xem năng lực kỹ thuật hoặc liên hệ.
